Chính sách mới mở rộng dư địa khai thác điện mặt trời mái nhà, nâng tỷ lệ điện dư được phép bán lên lưới từ 20% lên tối đa 50%, đồng thời cho phép một số trường hợp được thỏa thuận bán cao hơn 50% đến hết năm 2030.
Bước tiến mới trong cơ chế điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ
Ngày 26/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 243/2026/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung một số quy định tại Nghị định 57/2025/NĐ-CP và Nghị định 58/2025/NĐ-CP về phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng mới và cơ chế mua bán điện.
Một trong những điểm đáng chú ý nhất là cơ chế mua bán sản lượng điện dư từ hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.
Theo quy định mới, sản lượng điện dư được phép mua bán theo thỏa thuận giữa bên bán và bên mua nhưng không vượt quá 50% sản lượng điện phát tại đầu ra của hệ thống điện mặt trời mái nhà theo cường độ bức xạ.
Đây là mức tăng đáng kể so với quy định trước đây, khi tỷ lệ điện dư được phép bán chỉ ở mức 20%.
Không chỉ 50% – một số trường hợp có thể bán cao hơn
Điểm đáng chú ý hơn là mức 50% không phải giới hạn tuyệt đối trong mọi trường hợp.
Từ khi Nghị định 243/2026/NĐ-CP có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2030, bên mua và bên bán có thể thỏa thuận mua bán sản lượng điện dư cao hơn 50%, với điều kiện:
- Lưới điện tại khu vực đấu nối bảo đảm khả năng tiếp nhận;
- Việc mua bán không gây ảnh hưởng đến vận hành an toàn hệ thống điện;
- Phù hợp với phương thức vận hành hệ thống điện theo quy định.
Điều này mở ra khả năng khai thác hiệu quả hơn nguồn điện mặt trời tại những khu vực có điều kiện lưới điện phù hợp.
Những hệ thống nào được áp dụng?
Cơ chế bán điện dư được áp dụng đối với nhiều nhóm nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, trong đó có:
- Điện mặt trời mái nhà của hộ gia đình sử dụng nhà ở riêng lẻ;
- Hệ thống đấu nối với hệ thống điện quốc gia ở cấp điện áp hạ áp;
- Hệ thống tại khu vực miền núi, biên giới, hải đảo có lưới điện nhưng chưa liên kết với hệ thống điện quốc gia;
- Hệ thống lắp đặt tại công trình là tài sản công, theo các quy định có liên quan;
- Một số nguồn điện mặt trời mái nhà khác có đấu nối với hệ thống điện quốc gia và thuộc quy mô công suất phù hợp với quy hoạch, kế hoạch thực hiện quy hoạch hoặc phương án phát triển mạng lưới điện của địa phương.
Đặc biệt, đối với khu vực miền núi, biên giới, hải đảo chưa được cấp điện từ hệ thống điện quốc gia, quy định cho phép bán điện dư không giới hạn tỷ lệ; sản lượng được thanh toán là toàn bộ điện năng phát lên lưới của bên mua được đo đếm tại công tơ.
Điện dư được xác định như thế nào?
Theo quy định mới, sản lượng điện dư được xác định tại đầu ra của bộ chuyển đổi nghịch lưu (inverter).
Đối với giới hạn 50%, sản lượng điện phát làm cơ sở xác định tỷ lệ được tính theo cường độ bức xạ. Quy định cũng đưa ra công thức tính sản lượng điện phát theo tháng dựa trên hệ số PVout và công suất lắp đặt.
Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với việc thiết kế và đánh giá hiệu quả hệ thống điện mặt trời. Thay vì chỉ quan tâm đến công suất lắp đặt, chủ đầu tư cần xem xét đồng thời:
Công suất PV → phụ tải tiêu thụ → sản lượng điện dư → khả năng tiếp nhận của lưới → tỷ lệ được phép bán.
Giá bán điện dư được xác định theo cơ chế thị trường
Một điểm đáng lưu ý khác là cơ chế mới không đơn giản quay lại cơ chế giá FIT cố định như trước đây.
Theo thông tin được công bố, giá mua bán sản lượng điện dư được xác định theo cơ chế thị trường, dựa trên giá điện năng thị trường bình quân của năm liền kề trước đó do đơn vị vận hành giao dịch thị trường điện công bố.
Do đó, hiệu quả kinh tế của một hệ thống điện mặt trời mái nhà sẽ phụ thuộc không chỉ vào sản lượng điện tạo ra mà còn vào tỷ lệ tự tiêu thụ và lượng điện dư thực tế có thể bán lên lưới.
Cơ hội mới cho doanh nghiệp và hộ gia đình
Việc nâng tỷ lệ bán điện dư từ 20% lên 50% tạo ra một thay đổi đáng kể đối với mô hình điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ.
Đối với hộ gia đình, lượng điện mặt trời không sử dụng hết vào ban ngày có thêm cơ hội tạo ra giá trị kinh tế thay vì phải cắt giảm hoàn toàn.
Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các cơ sở sản xuất có phụ tải điện lớn vào ban ngày, mô hình điện mặt trời tự sản xuất – tự tiêu thụ kết hợp bán phần điện dư có thể giúp tối ưu hóa bài toán đầu tư.
Đặc biệt, với những hệ thống được kết hợp cùng hệ thống lưu trữ năng lượng BESS, phần điện mặt trời dư có thể được lưu trữ để sử dụng vào các thời điểm phụ tải cao hoặc đưa lên lưới theo phương án vận hành phù hợp. Nghị định cũng ghi nhận sản lượng điện từ hệ thống lưu trữ được tích điện từ nguồn điện mặt trời mái nhà trong phạm vi sản lượng điện dư được mua bán.
Từ “tự dùng” đến mô hình năng lượng linh hoạt hơn
Chính sách mới cho thấy định hướng ngày càng rõ ràng trong việc phát triển nguồn điện phân tán tại Việt Nam.
Thay vì chỉ tập trung vào mô hình “lắp điện mặt trời để tự dùng”, hệ thống có thể được nhìn nhận theo chuỗi:
Sản xuất điện mặt trời → ưu tiên tự tiêu thụ → lưu trữ phần dư → bán phần điện dư lên lưới.
Điều này tạo thêm động lực để người dân và doanh nghiệp đầu tư các hệ thống điện mặt trời có thiết kế phù hợp với phụ tải thực tế.
Tuy nhiên, việc được phép bán tối đa 50% không đồng nghĩa mọi hệ thống đều mặc nhiên được bán 50% sản lượng phát ra. Khả năng đấu nối, điều kiện vận hành và khả năng tiếp nhận của lưới điện tại từng khu vực vẫn là những yếu tố quan trọng cần được xem xét trước khi triển khai dự án.
Thịnh Phong – Đồng hành cùng xu hướng năng lượng xanh
Với sự thay đổi của cơ chế chính sách, bài toán thiết kế điện mặt trời hiện nay không còn đơn thuần là lựa chọn công suất tấm pin.
Một hệ thống hiệu quả cần được đánh giá tổng thể từ phụ tải, sản lượng PV, khả năng tự tiêu thụ, công suất inverter, phương án lưu trữ, khả năng đấu nối và sản lượng điện dư có thể bán lên lưới.
Đây cũng là cơ hội để các doanh nghiệp tiếp cận mô hình năng lượng chủ động, tối ưu chi phí điện và nâng cao tỷ lệ sử dụng nguồn năng lượng tái tạo tại chỗ.
Điện mặt trời mái nhà đang bước sang một giai đoạn mới – từ mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ sang mô hình năng lượng linh hoạt, trong đó phần điện dư có thể trở thành một nguồn giá trị kinh tế bổ sung.
Thông tin được cập nhật theo Nghị định 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6/2026 và các thông tin công bố liên quan đến cơ chế mua bán sản lượng điện dư từ điện mặt trời mái nhà.
